Fundament Porządku Miłości - Czwarte Przykazanie Boże

Czwarte Przykazanie Boże: „Czcij ojca swego i matkę swoją”, stanowi zwornik całego Dekalogu. Jest to pierwsza reguła drugiej Tablicy, regulująca stosunek człowieka do bliźniego. Po oddaniu czci Bogu w trzech pierwszych nakazach, prawo Boże wskazuje na rodziców jako na tych, którym po Stwórcy należy się największa miłość i oddanie. Bez tego fundamentu ład moralny i społeczny ulega całkowitemu rozkładowi.

Źródło autorytetu: Rodzice jako narzędzia Boga

Teologia katolicka i tradycyjna filozofia nauczają, że rodzice uczestniczą w ojcostwie samego Boga. Święty Robert Bellarmin, Kardynał, Biskup i Doktor Kościoła, wyjaśnia, że to od nich człowiek otrzymuje byt oraz życie. Dar ten jest fundamentem wszelkich dóbr doczesnych oraz niezbędnym środkiem do dostąpienia żywota wiecznego.

Relacja z ojcem i matką nie jest umową, którą można wypowiedzieć, lecz związkiem wynikającym z prawa natury i woli Stwórcy. Rodzice są współpracownikami Boga w przekazywaniu życia, dlatego cześć im oddawana jest aktem sprawiedliwości i uznaniem Bożego porządku na ziemi.

Trzy filary czci: Pomoc, Posłuszeństwo, Poszanowanie

Święty Robert Bellarmin sprowadza cześć należną rodzicom do trzech konkretnych obowiązków, które wiążą sumienie każdego chrześcijanina:

• Pomoc (Subsidium): Pismo Święte utożsamia pomoc materialną z czcią. Człowiek ma święty i niezbywalny obowiązek wspierać rodziców, gdy stają się słabi, chorzy lub ubodzy. Skoro oni podtrzymywali życie dziecka, sprawiedliwość domaga się odwzajemnienia tej troski. Kto odmawia wsparcia rodzicom w potrzebie, dopuszcza się rażącej niewdzięczności i łamie prawo Boże.
• Posłuszeństwo (Oboedientia): Obowiązuje ono we wszystkim, co jest zgodne z wolą Bożą. Święty Paweł Apostoł nakazuje słuchać rodziców „w Panu” (Ef 6,1). Granica posłuszeństwa jest jasno wytyczona: kończy się tam, gdzie zaczyna się grzech. Jeśli rodzic nakazuje rzecz przeciwną woli Bożej, należy zastosować słowa Chrystusa o „nienawiści” do ojca i matki (Łk 14,26) - oznacza to odmowę posłuszeństwa w tej konkretnej rzeczy, traktując rodzica jak nieprzyjaciela zbawienia.
• Poszanowanie (Reverentia): To cześć oddawana w słowach, postawie i codziennym zachowaniu. Tradycja biblijna podkreśla wagę szacunku, surowo potępiając wszelką pogardę. Usta chrześcijanina nigdy nie powinny wypowiadać słów znieważających tych, od których otrzymał on życie.

Nauka Doktorów Kościoła i surowość Ojców Pustyni

Święty Tomasz z Akwinu, Doktor Anielski, zalicza cześć dla rodziców do cnoty pobożności (pietas). Uczy on, że dług wdzięczności wobec nich jest tak wielki, iż nigdy nie może być w pełni spłacony w wymiarze doczesnym. Z kolei Święty Augustyn, Doktor Łaski, przypomina o właściwym porządku miłości (ordo amoris): miłość do rodziców musi być zawsze podporządkowana najwyższej miłości do Boga.

Ojcowie Pustyni widzieli w posłuszeństwie jedyny skuteczny lek na pychę. Uczyli oni, że kto nie potrafi poddać swojej woli ojcu, którego widzi, ten nie będzie zdolny do uległości wobec natchnień Ducha Świętego. Dla nich każda forma buntu była przejawem miłości własnej, która niszczy życie duchowe i zamyka drogę do świętości.

Obietnica nagrody i stosowna kara

Czwarte Przykazanie jako jedyne zawiera konkretną obietnicę doczesną: „Abyś żył przez długi czas i żeby ci się dobrze wiodło na ziemi” (Pwt 5,16).

• Błogosławieństwo: Posłuszeństwo temu nakazowi sprzyja budowaniu ładu w rodzinie i narodzie, otwierając człowieka na Bożą opiekę.
• Kara: Kto gardzi dawcami życia, ściąga na siebie Boży gniew. Święty Robert Bellarmin wskazuje, że bardzo stosowną karą za znieważanie rodziców jest krótkie życie i liczne nieszczęścia. Jest to sprawiedliwa odpłata za uderzenie w fundament porządku stworzenia. Choć skutki te mają wymiar duchowy, Biblia i Tradycja ostrzegają przed ich realnym wpływem na los człowieka.

Szerszy wymiar przykazania: Władza duchowa i świecka

Obowiązek czci rozciąga się na wszystkich przełożonych, którzy zastępują rodziców. Dotyczy to kapłanów jako ojców duszy, nauczycieli oraz sprawiedliwej władzy świeckiej. Jak naucza Święty Paweł (Rz 13,1-2), wszelka władza pochodzi od Boga, a bunt przeciwko prawowitym przełożonym jest buntem przeciwko samemu Stwórcy. Nieład w rodzinie nieuchronnie prowadzi do rozkładu struktur społecznych i duchowych.

Podsumowanie: Czwarte Przykazanie to twarde prawo wdzięczności i hierarchii. Rodzice, mimo ludzkich słabości, niosą na sobie odblask Bożego autorytetu. Prawdziwa wiara wyraża się w pokorze wobec tych, przez których Bóg powołał nas do istnienia. Kto zachowuje to przykazanie, buduje życie na solidnym fundamencie; kto je lekceważy, naraża się na surowe konsekwencje moralne i duchowe.

Modlitwa za rodziców

Boże! w Twojej opiece moi rodzice; pobłogosław ich staraniom, daj im czerstwe zdrowie i długie życie; pocieszaj ich moim posłuszeństwem i dobrymi obyczajami; spraw, abym stał się (stała się) ich chlubą i pociechą. Oddal od nich wszelkie nieszczęścia i smutki, a po długim i szczęśliwym życiu, racz ich przyjąć do Królestwa Twojego. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa. Amen.

- Klementyna z Tańskich Hoffmanowa